23/3/2011 Jenny Gierveld: Het belang van konvooi in de aanpak van eenzaamheid
<< terugGeneratieverschillen
We krijgen in toenemende mate te maken met de vergrijzing van de samenleving. “Hoe ziet onze samenleving er dan straks uit?” vroeg Jenny Gierveld zich af op het jaarcongres van het Trendbureau Overijssel. “De senior van de toekomst zal in ieder geval verschillen van de huidige senior”, geeft Gierveld aan. “Een belangrijk verschil is dat ouderen van de toekomst de Tweede Wereldoorlog niet hebben meegemaakt.” Maar dat is niet het enige; een aantal demografische en sociale ontwikkelingen zorgt ervoor dat de ouderen van over 20 jaar duidelijk verschillen met de ouderen van nu. Zo is het aantal hoogopgeleiden de afgelopen jaren toegenomen. Daarnaast heeft de senior van de toekomst een heel andere werkgeschiedenis gehad waarin zowel mannen als vrouwen hebben gewerkt. Ook kennen de toekomstige ouderen een andere partnergeschiedenis; het verschil in levensverwachting tussen mannen en vrouwen wordt kleiner waardoor stellen langer samen zijn. Deze ontwikkelingen hebben invloed op de gezondheid van mensen. “Want”, zo zegt Gierveld, “het meest gezond zijn mensen met een partner en met een hoger onderwijsniveau. En over dat laatste moet niet langer gezwegen worden”. Opgeteld biedt dit goede perspectieven voor de toekomst aangezien we er vanuit kunnen gaan dat we langer en langer gezond zullen leven, stelt Gierveld.
Naast vergrijzing van de samenleving is ook individualisering een belangrijke maatschappelijke trend, schetst Gierveld. “Verschillende samenbindende verbanden, zoals de kerk, hebben wij afgewezen. De solidariteit en ‘noaberschap’ nemen af.” Eenzaamheid wordt daarmee een onderwerp wat meer aandacht vraagt, geeft Gierveld aan. Overigens waarschuwt Gierveld voor de romantisering van het verleden. Het noaberschap was in veel opzichten zeer beklemmend en vormde meer een stelsel van sociale zekerheid dan een uiting van betrokkenheid op je medemens.
Eenzaamheid
Er is een verschil tussen eenzaamheid voelen of alleen zijn, aldus Gierveld. Daarnaast is er een onderscheid tussen emotionele eenzaamheid (de afwezigheid van een gesprekspartner) en sociale eenzaamheid (afwezigheid van een breder sociaal netwerk van buren en vrienden). Dit onderscheid is belangrijk voor beleidsmakers, zo zegt Gierveld, omdat de aanpak van eenzaamheid vaak alleen gericht is op sociale eenzaamheid. Ook zouden beleidsmakers zich bewust moeten zijn van alle factoren die invloed hebben van eenzaamheid, zoals persoonlijkheid, gezondheid, partnerstatus, kinderen en contacten met kinderen en het hebben van financiële mogelijkheden. Tot nu toe wordt daar te weinig mee gedaan.
Effectievere aanpak
De aanpak van eenzaamheid kan effectiever, aldus Gierveld. Als we kijken naar de verschillende factoren die van invloed zijn op eenzaamheid, dan kunnen we volgens haar concluderen dat het organiseren van een koffie-ochtend niet heel effectief is tegen eenzaamheid. ”Belangrijker is het om eenzaamheid te voorkomen, en dit kan door het onderhouden van ons konvooi”. Hieronder verstaat Gierveld ‘het geheel van sociale relaties met andere mensen die van betekenis zijn’. Dit kan variëren van vertrouwenspersonen (partner, familie) en vrienden tot buren, kennissen en medeleden van het koor of de sportvereniging.
Konvooi opbouwen
Volgens Gierveld is het belangrijk dat iedereen zijn of haar konvooi opbouwt en onderhoudt. ”Dat is een continue taak voor iedereen van 18 tot 85 jaar.” Neem vooral ook de tijd voor het onderhoud van je bestaande contacten, is haar advies. Op late leeftijd van de Randstad naar Drenthe verhuizen is volgens haar meestal niet zo’n goed idee aangezien het lastig is om op die leeftijd nog een groot sociaal netwerk in je nieuwe omgeving op te bouwen.
Sociaal kwetsbaar
Het opbouwen van je konvooi is belangrijk voor alle leeftijden. Want eenzaamheid is niet leeftijdsgebonden, zegt Gierveld. Wel zijn 80-plussers meer dan gemiddeld eenzaam, wat samenhangt met een slechter wordende gezondheid en het eventuele wegvallen van de partner. ”Opvallend is wel het zichtbare onderscheid in eenzaamheid tussen sociaal kwetsbare en meer sociaal geprivilegieerden in de samenleving.” Sociaal sterke mensen zijn beter in staat om hun konvooi op te bouwen en te onderhouden geeft Gierveld aan. Daarnaast zijn sociaal geprivilegieerden ook beter in het gebruik van sociale media voor het onderhouden van hun contacten. Sociaal zwakkeren hebben vaak minder contacten en proberen dit door middel van veel tijd te steken in chatten en deel te nemen aan discussiegroepen, uit te breiden. Dit heeft echtereen groot risico van falen, aldus Gierveld.
Oproep aan beleidsmakers
Jenny Gierveld laat zich tijdens haar lezing kritisch uit over de huidige aanpak van eenzaamheid. Met de toenemende vergrijzing is eenzaamheid een belangrijk onderwerp. ”Er zullen nooit genoeg vrijwilligers zijn om al de toekomstige 80-plussers op te zoeken!”. Gierveld sluit haar lezing dan ook af met de oproep aan beleidsmakers om ons beleid zó aan te passen dat niet alleen de sociaal sterke, maar ook de sociaal zwakke senioren van de toekomst in staat zijn om hun konvooi op te bouwen en te onderhouden.
Jaarcongres 2011
De bezoekers van het jaarcongres konden deelnemen aan zes workshops over de onderwerpen van de toekomstverkenningen: de toekomst van de democratie, de toekomst van de grijze samenleving en de toekomst van de landbouw in Overijssel. Naast de inhoudelijke workshops waren er toekomstexcursie naar MIRA en MESA+ Instituten van de Universiteit Twente. Meer informatie over het Jaarcongres, klik hier.