22/10/2015

Vragen over de toekomst van de middenklasse

De middenklasse is hot. Is er sprake van een afkalving van de middenklasse in Nederland en Europa – zoals dat in de Verenigde Staten aan de hand lijkt te zijn? Afgelopen maand liet minister Asscher in ieder geval een waarschuwend geluid horen, in zijn Willem Drees lezing [1]. Er dreigt een maatschappij te ontstaan met een bovenklasse en een onderklasse – zonder verbindende middenklasse. Hij ziet het als een opgave om die verbinding te behouden.

 

 

Als je een gesprek over de middenklasse voert, blijkt al snel dat het begrip verschillende invullingen krijgt. Er zijn er minstens drie. De eerste legt de nadruk op de sociaal-culturele waarden. Het verdwijnen van de middenklasse duidt vooral op de polarisatie in het maatschappelijk debat. Er is minder sprake van gemeenschappelijke waarden en gedeelde omgangsvormen bij meningsverschillen. Tweedekamerleden die elkaar uitmaken voor nep of een nul, dat beeld. De sociaal-culturele invalshoek is ook politiek te vertalen: het verdwijnen van de middenklasse zou geillustreerd worden door minder populariteit van de middenpartijen.

 

 

Bij de tweede betekenis van de term staat het besteedbare inkomen centraal. De claim is dat er steeds minder middeninkomens zijn, en meer mensen met ofwel een hoog, ofwel een laag inkomen. De Nederlandse indexen lijken inderdaad wat meer polarisatie te laten zien de afgelopen jaren (hoewel niet in Overijssel) [2]. Mensen waarderen dit verschillend, vooral om Nederland nog steeds een relatief egalitair land is.

 

 

De derde betekenis gaat over het opleidingsniveau. De middenklasse bestaat grofweg uit mensen met een MBO opleiding. Er zijn tekenen dat het aantal banen voor de middenklasse door robotisering daalt. Hieraan gerelateerd is ook de discussie rond flexibilisering. Relatief veel mensen met een lager opleidingsniveau hebben flexibele contracten.

 

 

Het is goed om deze betekenissen te onderscheiden, omdat eventuele maatregelen andere aangrijpingspunten hebben: een belastingmaatregel kan inkomens nivelleren maar leidt niet per se tot meer gemeenschappelijke cultureel kapitaal. Bovendien is het mogelijk dat je de middenklasse belangrijk vindt als het gaat om gedeelde waarden, maar dat je wat inkomens betreft toch meer de neiging hebt om de aandacht te focussen op mensen met de laagste inkomens [3].

 

 

Voetnoten:

  1. http://www.willemdrees.nl/
  2. http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=71512ned&D1=5&D2=0%2c89&D3=a&HDR=T&STB=G1%2cG2&CHARTTYPE=1&VW=G
  3. Op 5 november organiseert het Trendbureau een congres over de toekomst van de middenklasse, met Aart Jan de Geus, Charles Leadbeater en Robert Went.