14/01/2016

Een pleidooi voor onzeker beleid

Eén keer per jaar schrijft de Secretaris Generaal van het ministerie van Economische Zaken op wat hij echt denkt, namelijk in zijn nieuwjaarsartikel voor het ESB. Maarten Camps ´Onzekere Wegen naar Welvaart´ stelt niet teleur: het duidt op nieuwe wegen voor toekomstig economisch beleid [1].

 

Zijn eerste boodschap is dat het hervormingsbeleid (AOW, arbeidsmarkt, woningmarkt) nu op de rails staat. Onze groei zal niet meer komen uit institutionele hervormingen. De nadruk zal moeten liggen op vernieuwing. Dit lijkt een compliment aan het huidige kabinet en tegelijk een voorstel voor het accent in de komende kabinetsperiode.

 

Camps houdt een pleidooi om het innovatiebeleid te richten op grote strategische doelen. Denk aan klimaatverandering, het voedselvraagstuk, zorg. Bovendien moeten we de poging die doelen te bereiken inrichten als een onzeker leerproces, waar constante bijstelling nodig is als het over middelen gaat – maar ook de doelen zelf kunnen veranderen.

 

Dit klinkt theoretisch maar het is verstrekkend. Eerste, impliciete en minst interessante conclusie is: exit topsectorenbeleid. Dat beleid legt de lead van innovatie immers bij bedrijven. Datgene waar Nederlandse bedrijven goed in zijn, geven we nog wat meer geld om er nog beter in te worden. Camps bepleit een overheid die actiever is; die richting geeft aan innovatie. Voorbeelden hiervan zijn de bemoeienissen van de Amerikaanse overheid met internet, de Franse met de TGV en de Nederlandse bij de deltawerken en de agrosector.

 

Een tweede conclusie trekt Camps wel expliciet: neem de ruimte om indicatoren en doelen bij te stellen. De energietransitie was oorspronkelijk ingegeven door angst voor het opraken van fossiele brandstoffen. Om die reden zijn doelstellingen over energiebesparing geformuleerd (en nog steeds geldend). We vinden klimaatverandering inmiddels bedreigender dan het tekort aan brandstoffen. Waarom zou je dan nog woningen isoleren als je je CO2 doelstellingen ook kunt bereiken door duurzame warmte? U ziet: explosief materiaal, ook voor het provinciale en lokale energiebeleid.

 

De belangrijkste conclusie is echter fundamenteler: accepteer onzekerheid. Vernieuwen doe je struikelend. Inzichten doemen pas langzaam op. Groei vergt constant nadenken en uitproberen. Beleid, kortom, lijkt verrassend veel op het leven.

 

Voetnoot:

  1. M. Camps, Onzekere Wegen naar Welvaart, ESB, 7 januari 2016.