12/03/2015

Een toekomst zonder grond

De minister heeft onderzoek laten doen naar de financiele positie van grondbedrijven [1]. De uitkomsten verrasten niet. Kortweg: de verliezen zijn groot en onzeker, maar nemen af. De conclusie van de minister is echter wel degelijk opmerkelijk. Die luidt dat´het wettelijke en bestuurlijke stelsel rondom het grondbeleid naar behoren functioneert´ [2]. Pardon?

De afgelopen jaren hebben gemeenten 4 miljard verliezen geleden. De komende 5 jaar komen daar nog 0,3 tot 2 miljard Euro bij. Is dat niet heel, heel veel geld? Daar kan je heel wat huishoudelijke hulp voor inhuren… of bussen voor laten rijden. In plaats daarvan zijn al die Euro’s verdampt. Alleen dat al zou een reden moeten zijn om ´het bestuurlijk en juridisch kader´eens van dichterbij te bekijken, lijkt mij.

 

Daar komen inhoudelijke overwegingen bij. De grondbedrijven plaatsen overheden in een dubbele rol. De overheid is er voor het algemeen belang. En daarnaast is hij handelaar in grond en moet  winst maken. Dat leidt tot twee perverse gevolgen. Ten eerste ontstaat concurrentie tussen gemeenten om woningen en bedrijventerreinen te bouwen. Ook al realiseren wethouders zich best dat hun regio krimpt, met het besluit bouwlocaties te schrappen snijdt men simpelweg te diep in eigen vlees. Vandaar de overprogrammering, die overigens, aldus het rapport, in Overijssel nog steeds relatief groot is [3]. Er is een tweede ongewenst effect. Financieel rendement bepaalt de ruimtelijke ordening. Gemeenten bouwen op die locaties waar ze grondbezit hebben en waar zij grond kunnen verkopen. Niet op de plekken waar het om redenen van ruimtelijke ontwikkeling het beste is.

 

Het wettelijke en bestuurlijke stelsel rondom het grondbeleid leidt, kortom, inhoudelijk tot slechte keuzes en bracht menige gemeente aan de rand van de financiele afgrond. Tijd om weer eens na te denken over de toekomst van het grondbeleid. Er is hoop. Het rijk is een onderzoek begonnen naar verruiming van de belastingmogelijkheden van lokale overheden [4]. Nu hebben gemeenten nauwelijks ´vrij´ geld, en is de verleiding om grond als pinautomaat te gebruiken wel heel groot. Dat wordt anders bij een verruiming van het gemeentelijk belastinggebied.

 

Voetnoten:

  1. http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/rapporten/2015/02/26/rapport-financiele-positie-gemeentelijke-grondbedrijven-actualisatie-2014%5B2%5D.html
  2. Aldus het persbericht, http://www.rijksoverheid.nl/nieuws/2015/02/26/gemeenten-nemen-opnieuw-verlies-op-grond.html
  3. Zie bladzijde 6 van het genoemde rapport.
  4. http://www.vng.nl/onderwerpenindex/belastingen/gemeentelijk-belastinggebied/nieuws/goed-nieuws-kabinet-gaat-uitbreiding-lokaal-belastinggebied-onderzoeken