09/02/2017

Escalerende tegenstellingen?

Hoe gaan we in 2050 met elkaar om? Het is een spannende vraag en Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) probeert hem te beantwoorden in ´De Toekomst Tegemoet´, het Sociaal Cultureel Rapport 2016 [1]. Vraag aan Nederlanders waar ze zich zorgen over maken, en de manier van waarop we samenleven staat onveranderlijk in de top [2].

 

Met het rapport slaat het SCP een nieuwe weg in: die van de toekomstverkenningen. De collega planbureaus PBL en CPB kennen een lange geschiedenis op dat pad. Maar we hebben lang geen onderzoek gehad naar de samenleving van 2050 – het werkterrein van het SCP.

 

De SCP pakt het voorzichtig aan. Men kijkt wat huidige ontwikkelingen op het gebied van demografie, economie, techniek en ecologie voor consequenties zal hebben in de toekomst. Dat is een keuze. In de praktijk zal blijken dat er allerlei onverwachte ontwikkelingen een grotere impact zullen hebben. Om die reden kiezen veel toekomstverkenners voor een benadering waar ook wildere ideeën geëxploreerd worden. Toch is de keuze van het SCP mijns inziens een gelukkige. Want ook deze voorzichtige benadering levert al vuurwerk aan maatschappelijke uitdagingen op – meer hadden we waarschijnlijk niet aangekund.

 

Ik pak er één uit [3]. Nederland anno nu polariseert. Of het nu over Zwarte Pieten, hoofddoekjes of vluchtelingen gaat: conflicterende opinies zijn bijna onverdraaglijk. Welnu, het SCP denkt dat die tegenstellingen alleen maar feller zullen worden. Daar zijn verschillende redenen voor. De eerste is ruimtelijke segregatie. Groepen komen elkaar simpelweg minder tegen. Internet versterkt dit effect. Het levert  zijn eigen ´bubbels´ op. Ten tweede, zo is de verwachting, hebben mensen steeds minder de vaardigheid om met meningsverschillen om te gaan. We blijven naar elkaar schreeuwen, overtuigd van het eigen gelijk en verbijsterd over de onwil van de ander om het in te zien. En ten derde, sociale identiteiten zullen niet minder belangrijk worden, zeker niet waar ongelijkheid in het spel is. De ongelijkheid wordt groter door de toenemende complexiteit: er zullen groepen zijn die daar niet mee om kunnen gaan.

 

Zullen de toenemende spanningen in de toekomst escaleren? Het SCP durft de vraag niet positief of negatief te beantwoorden, en alleen dat al is onheilspellend. Het wordt werken, hard werken om escalatie te voorkomen. Het zou goed zijn als wij – niet alleen ´Den Haag´ – ons de volle omvang van deze opgave realiseren, en niet selectief shoppen om vooringenomen eigen conclusies bevestigd te zien. Lezen, dat rapport.

 

Voetnoten:

  1. http://www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2016/De_toekomst_tegemoet
  2. http://www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2016/Burgerperspectieven_2016_4
  3. Op. cit., blz. 143 e.v.