Esther-Mirjam Sent (07-11-2012)

Hoogleraar Economie Esther-Mirjam Sent probeert een brug te slaan tussen economie en gedragspsychologie.

 

De crises begonnen in 2007/2008 met de ‘subprime’ markt in de Verenigde Staten, een markt van slechte hypotheken voor mensen die het zich eigenlijk niet konden veroorloven. Een slimme constructie met een laag rentepercentage en stijging van de huizenprijzen, waarvan huizenkopers hun hypotheek konden herfinancieren. Zolang de huizenprijzen bleven stijgen en de rente laag was, ging dit goed. Toen het fout ging, groeide dit kleine, geïsoleerde probleem uit tot een wereldwijde crises. Oorzaak hiervan was dat de subprime hypotheken werden door verkocht aan banken, die ze weer doorverkochten in combinatie met andere producten voor risicospreiding. Gevolg was onduidelijkheid over wie waarvoor verantwoordelijk was en hoeveel risico men liep. Reacties op de crises bestaan veelal uit symptoombestrijding. De vraag is hoe voorkomen kan worden dat het een volgende keer weer zo uit de klauwen loopt.

 

De schuldigen aan de crises zijn een hele reeks instanties en personen. Er is niet één schuldige. De Amerikaanse overheid stimuleerde de verkoop van de subprime hypotheken. Doordat de crises aantoonde dat de markt faalde, leek onterecht dat overheidsingrijpen nodig was. Vervolgens redde de Amerikaanse overheid de ene bank wel en de andere hypotheekverstrekker niet. De centrale banken probeerde de financiële markt te stimuleren door de rente laag te houden en financiële deregulering. Er was dus ook wel sprake van marktfalen, naast het overheidsfalen. Daarnaast heeft China haar munt systematisch laag gehouden, waardoor er een exportoverschot ontstond. De vele dollars werden belegd in Amerikaans schatkistpapier. Dat hield de rente in de Verenigde Staten laag. De huizenkopers werden vervolgens onrealistisch optimistisch en de banken hebben de risico’s die ze aangingen onderschat. Daar komt bij dat credit rating agencies procyclisch werken, wat inhoudt dat ze in geval van een groeiende economie veel Triple A statussen toekennen en in slechte tijden verlagen. Accountants waarschuwden niet voor de gevolgen, in verband met belangenverstrengeling. Aandeelhouders van financiële instellingen en banken werden aangespoord tot korte termijn winst, in plaats van lange termijn financiële gezondheid van de organisatie. Economen juichten de marktwerking toe en hebben de crises niet zien aankomen, maar schoven wel aan bij de analysegesprekken over wat er is misgegaan. De media smulde van alles wat er fout ging en creëerde in de berichtgeving angst. Maar ook wijzelf, al steken we niet graag de hand in eigen boezem, hebben ons mee laten slepen. We hebben ons financiële producten aan laten smeren die we niet begrepen…..