25/02/2016

Wordt ons leven steeds complexer?

Toenemende complexiteit, dat is volgens velen het centrale kenmerk van de huidige Westerse maatschappij. De oorzaak is de techniek. De mogelijkheden van ICT verdubbelen elke twee jaar. Er komen steeds meer verbindingen tussen mensen (en dingen). De realiteit krijgt daardoor nieuwe kenmerken. Onvoorspelbaarheid bijvoorbeeld. Nieuwe fenomenen ontstaan uit oude structuren. Er dat kan heel snel gaan: exponentiële groei. Complexe systemen kun je niet vanuit één actor hiërarchisch richting geven. De maatschappij is als een zwerm spreeuwen. De patronen ontstaan door de interactie tussen de vogels onderling en hun omgeving. De overheid geeft geen richting meer.

 

Ik heb zelf dit beeld ook gebruikt tijdens lezingen, maar begin er toch aan te twijfelen. Ten eerste denk ik dat het maar een deel van de realiteit goed duidt. Het lijdt weinig twijfel dat de wereld complex is – maar is hij werkelijk zoveel complexer dan zeg 50 of 100 jaar geleden? Ja, de digitalisering zorgt voor meer verbindingen. Maar ook toen waren steden en dorpen al complexe systemen. Met ICT heb je meer verbindingen, maar is dat meer dan een gradueel verschil?

 

 

En…het is ongetwijfeld zo dat de digitalisering in heel veel aspecten van de wereld doordringt, maar in hoeveel domeinen is hij doorslaggevend? Internetdating maakt de gevreesde effecten van een veelheid aan losbandige individuen niet waar – de meeste mensen neigen hardnekkig naar het traditionele stel. De ontwikkeling van robots gaat verrassend veel langzamer dan de snelheid waarmee chips verbeteren. Kennelijk luistert de mechanica naar andere wetten dan de electronica. En in het recente boek ´The Rise and Fall of American Growth´ betoogt Robert Gordon dat de ontdekkingen aan het begin van de twintigste eeuw (licht, airco, auto, wasmachine) veel meer impact hebben gehad op ons dagelijks leven en economische groei dan de ICT-revolutie.

 

 

Ten tweede ben ik bang dat de diagnose van complexiteit tot passiviteit leidt: ‘kunnen we die machtig ingewikkelde wereld nog wel beïnvloeden…en hoe dan?’ Ik zie echter individuen als Poetin, Merkel of Wilders – hoe verschillend ook – juist veel richting geven aan de maatschappij. Bureaucratieën boeten wellicht aan kracht in, maar de politiek niet. Miskent de nadruk op complexiteit niet de noodzaak om zelf tot handelen over te gaan?